گزارشی از جشن نوروز بل-آغاز سال دیلمی
1582
نؤروزˇبل، مراسم آغاز سال نو دیلمی (گیلان باستان) روز پنجشنبه هجدهم مرداد ماه (دیروز) برابر با نوروز ما اول، در روستای ملکوت و با همکاری ماهنامهی گیلهوا و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان برگزار شد. در سومین سال بازبرگزاری این مراسم باستانی، جمعیت بیشتری نسبت به دو سال پیشتر گرد هم آمده بودند تا با موسیقی و برافروختن آتش به استقبال سال 1582 دیلمی بروند. اجرای موسیقی و مجریگری برنامه به عهدهی صفرعلی رمضانی بود که البته از هنرمندی هنرمندان دیگر نیز استفاده شد.
از نکات مثبت این مراسم حجم بسیار کم سخنرانیها بود و البته از نکات منفی آن، حجم بالای موسیقی که در بخشی از مراسم تبدیل به پسزمینهی مراسم شده بود و مردم را دچار خستگی کرد.
متن زیر توسط محبوبه پیوست، به نمایندگی از جمعی از جوانان گیلکزبان در نوروزبل امسال خوانده شد:
سو سالˇ پیش بو، وختی ای محلّ ˇ آدمؤن، چارته جوؤنˇ پیشنهادˇ همره، هئره که الؤن امه ایسأیم جومأ بؤن و «تش» دچئن و اونˇ وله دؤرأ گودن و ای همه سالˇ پسی، هنده نؤروزبله جشن بئیتن.
او روزأ جی سو سال گوذرنه. امروز، نه فقط ملکوتˇ آدمؤن، که خیلی شهرؤن و دهاتؤنˇ آدمؤن بمأن ائره و جومأ بؤن. همّه گیلکزبؤن.
امّا، چره ائره ایسأیم؟ ائره چی کأ دریم؟ چی واسی جومأ بؤیم؟ منّسیم هی تشه، امی محل دچینیم؟ حتمن خاسّیم ای همه را بأیم، ای همه آدم جومأ بیم، ساز و ناقاره همره آتش روشنأ کونیم؟ که چی ببون؟!
شاید خیلیئنˇ دلیل ای ببون که خأنن خوشؤنˇ گوذشتهٰئنه یاد بأرن. مخصوصن اوشؤنی که خودشؤن یک زمت یئلاقنشین بؤن و الؤن سالؤنˇ ساله که ده شهرنشین ببؤن. یا شاید خیلیئن او دورˇ زمتˇ تاسیؤنه دأنن. او زمت که نه ماشین نأ بو و نه امکانات. نه برق نأ بو و نه آبˇ لولهکشی. هو زمت که گالشؤن حله موبایل نداشتن و نیسانوانتˇ همره یئلاق-قشلاق نئودن.
یا شایدأ نی بعضیئن کنجکاوی واسی بمأ بون. که بئینن ائره چی خبره!
امّا، مو به نمایندگی از امی جمع، یعنی امه جوانؤن، گیلک جوانؤن، که امه مئن هم گیلهمرد دره، هم کلأیی و هم گالش. هم شهری دره و هم دهاتی. هم لاکو دره و هم ریکه، به نمایندگی از امی جمع، خأم بگوم که ائره بمأیم تا خودمؤنˇ پامالهٰ سفتأ کونیم. خودمؤنˇ ریشهٰ بیاجیم. امی هویته. امی فرهنگه.
امه جوؤنیم. ماشین و اینترنت و الکتریسیتهٰ نی هیچ بد ندأنیم. اعتقاد دأنیم که امی نامهربؤنی و امی فراموشخاطریام هیچ ربطی به دوره زمؤنه ندأنه و هرچی ایسسه، خودمؤنˇ کوله. هچی موبایل و آپارتمان و اسفالته باربهکول نکؤنیم!
هینˇ واسیه که نه قدیمˇ تاسیؤنه دأنیم و نه خأنیم هنده هزار سال پیشˇ موسؤن زندگی بکونیم. امه، سنّتˇ همره هیچ کاری ندأنیم. نگونیم سنّت بد، یا سنّت خوب. امّا گونیم: امه، نه سنّت، که فرهنگˇ دومبال دریم. خودمؤنˇ فرهنگ. خودمؤنˇ هویت.
سنت اونییه که خاطرهٰ مؤنه. اونییه که خؤجیره و وختی اونه نیگا دری، تی خاطرات تی یاد هنه. سنت اونه که اونˇ نئنی طاقچه سر یا تی اوتاقˇ دیمه یا شیشه پوشت. که هر زمت تی روزمرگی زندگی جی وأکتی، اونه نیگا بکونی و جؤنأ گیری. سنت، ثابته. عوضأ نبنه. سفالی گولهٰ مؤنه. اگه بخأی اونه عوضأ کونی، شکئنه و بازون تو بنی: سنتشکن!
امّا فرهنگ؛ اونی ایسه که تأ برده دره خو همره. فرهنگ، سنتˇ جی اؤ خؤنه، اما سنت نمؤنه. دایم رنگ عوضأ کأدره. نه که پلت ولگ ببون. نه! روخؤنه اؤه مؤنه. جیر و جؤر دأنه. توند و سوس دأنه. سرد و گرم دأنه. پیچ دأنه، دپیچ دأنه. دایم تازه بؤ دره. فرهنگ ای نیه که تو چی ایسسی و چوتؤری. فرهنگ اینه که تو چی بؤ دری و چوتؤ بؤ دری.
هینˇ واسه که فرهنگه نشأنه نأن درجیکˇ پوشت یا طاقچه سر. کی تؤنه روخؤنه اؤه بنی اوتاقˇ دیمه؟ اگه بنی، دخوشنه. وای اگه فرهنگ دخوشی. وای اگه امی فرهنگ، امی زبان، شیشه پوشت و اوتاقˇ دیمه و کتابˇ لا دخوشی.
بخشنین اگه زیاد گب بزئم. پر گو، پر درده!
شمه نؤ سال، شمه 1582 دیلمی سال، شمه نؤروز ما و نؤروزبل موارک ببون.
------------------------------
عکسها از نیما فرید مجتهدی.
